ৰক্ষাবন্ধন অথবা ৰাখীবন্ধন হৈছে ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎসৱ, যি ভগ্নী-ভ্রাতৃত্বৰ বন্ধনক প্ৰতিফলিত কৰে। “ৰক্ষা” অৰ্থাৎ সুৰক্ষা আৰু “বন্ধন” অৰ্থাৎ বান্ধ — এই দুয়ো শব্দ মিলি ৰক্ষাবন্ধন হৈছে ভাতৃ-ভগ্নীৰ পৰস্পৰৰ প্ৰতি স্নেহ, মৰম আৰু দায়িত্ববোধৰ প্ৰতীক।
ৰক্ষাবন্ধনৰ উৎপত্তি সম্পর্কত বহুতো কাহিনী আছে। মহাভাৰতত উল্লেখ আছে যে,দ্রৌপদীয়ে কৃষ্ণক ৰক্ষা সূতা বন্ধি দিছিল আৰু কৃষ্ণই তেওঁৰ সুৰক্ষাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল।
আন এক জনপ্ৰিয় কাহিনী অনুসৰি, মোগল সম্ৰাট হুমায়ুনৰ সৈতে ৰাজপুত ৰাণী কৰ্ণাৱতীৰ বন্ধুত্বৰ প্ৰমাণ হিচাপে তেওঁক ৰক্ষা সূতা প্ৰেৰণ কৰিছিল, আৰু হুমায়ুনে তেওঁৰ সুৰক্ষাৰ দায়িত্ব লৈছিল। এইবোৰ কাহিনীয়ে এই উৎসৱৰ পবিত্ৰতাৰ গভীৰ অৰ্থ প্ৰকাশ কৰে।
ভাৰতৰ বিভিন্ন ৰাজ্যত ৰক্ষাবন্ধন বৈশিষ্ট্যময় ৰূপত উদযাপন হয়। এই দিনা ভগ্নীয়ে ভায়েক ৰক্ষা সূতা (ৰাখী) বন্ধে আৰু ভায়েকে তেওঁৰ জীৱনভৰ সুৰক্ষাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে। পৰিৱাৰিক মিলন, উপহাৰ বিনিময় আৰু মিঠাই খোৱাৰ পৰম্পৰা এই উৎসৱৰ অঙ্গ। উত্তৰ ভাৰত, পশ্চিমবঙ্গ, গুজৰাট, মহাৰাষ্ট্ৰ আদি ঠাইত এই উৎসৱৰ বিশেষ ধুমধাম দেখা পোৱা যায়।
অসমত ৰক্ষাবন্ধনক বহু ঠাইত “ৰক্ষাবন্ধন” বা “ৰাখী পূৰ্ণিমা” বুলি জনা যায়। এই দিনা বহু গাঁও-চহৰত, বিশেষকৈ শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান, সমাজিক সংগঠন আৰু বৌদ্ধ মন্দিৰত, ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক অনুষ্ঠান হয়। বৌদ্ধ পৰম্পৰাত এই দিনক “উপক্ৰমণী” পূৰ্ণিমা হিচাপে পালন কৰা হয়, য’ত ভিক্ষুৰে ধৰ্মদেশনা দিয়ে আৰু লোকসকল নীতি-আদৰ্শৰ পথে চলাৰ সংকল্প কৰে। বহু ঠাইত বন্ধু, পিতৃ-মাতৃ, শিক্ষক, অথবা সমাজৰ সুৰক্ষাৰ বাবে যি-যি ব্যক্তিয়ে অবদান আগবঢ়ায়, তেওঁলোককো ৰাখী বন্ধি কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰা হয়।
ৰক্ষাবন্ধন কেৱল ভায়েক-ভগ্নীৰ মাজৰ পৰম্পৰাগত বন্ধন নহয়, ই স্নেহ, সুৰক্ষা আৰু সামাজিক সম্প্ৰীতিৰ প্ৰতীক। আজিৰ সময়ত ইয়াক ৰক্তসম্পৰ্কৰ সীমনা পাৰ কৰি বন্ধুতা, সমবায় আৰু শান্তিৰ বার্তা প্ৰসাৰণৰ উপায় হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।